(Google advertentie)

Glanum, de opgegraven stad

Glanum was een stad in de Romeinse provincie Provincia Narbonensis (de huidige Provence), in een dal van de Alpilles vlakbij Saint-Rémy-de-Provence. In 260 na Christus werd de stad verwoest door barbaren, de Alemannen. De bevolking, die had overleefd, bouwde 1 kilometer noordelijker een nieuwe stad, het huidige Saint-Rémy-de-Provence. Glanum verdween onder het zand en pas in 1921 ging men er opgravingen doen. Wat men vond was zo indrukwekkend, dat deze opgravingen als de belangrijkste in Frankrijk worden beschouwd.

glanum

Glanum is in de 6e eeuw voor Christus gesticht door de Gallische Kelten. Deze plek was bewust gekozen, vanwege een heilige bron en een goed verdedigbare vallei. De Kelten bouwden eerst hun oppidum (vesting) op de naastgelegen Mont Gaussier (307 meter hoog), maar daalden later af naar de vallei af. De bron was gewijd aan de lokale god Glanis en drie moedergodinnen, die later door de Romeinen Matres Glanicae werden genoemd. Daar komt dus de naam van de stad vandaan.

Na de stichting van Massilia (Marseille) rond de 2e eeuw voor Christus kwam Glanum onder de invloed van Griekse handelaren, die de Rhône opvoeren. Er werden munten geslagen met Griekse opschriften (ΓΛΑΝΙΚΩΝ, "van de Glanumers"), het Griekse alfabet werd overgenomen om het lokale Keltische dialect te schrijven, en de Griekse bouwstijl kwam in de mode: een trapeziumvormige agora (vergaderzaal voor de burgers), een bouleuterion (raadszaal) en een theater werden aangelegd. De ingang van de vallei werd met een imposante poort afgesloten. Uit deze tijd dateren ook de eerste aangetroffen opschriften: grafschriften, de eerder genoemde munten, en inscripties van een mysterieuze cultus, de Boomdragers (δενδροφοροι Γλανικοι/dendrofori Glanici), die tot in de Romeinse tijd beleden werd.

glanumVan de 1e eeuw voor Christus tot de 3e eeuw na Christus was Glanum gekoloniseerd door de Romeinen. In die tijd werd de stad grondig gerenoveerd. De bron werd toegewijd aan de godin Valetudo, die werd vereerd omwille van een goede gezondheid. Het was een drukbezocht pelgrimsoord. De oude agora maakte plaats voor een grandioos forum, en het hierdoor overbodig geworden bouleuterion maakte plaats voor twee tempels die gewijd waren aan de twee Prinsen der Jeugd (Gaius en Lucius Caesar, kleinzoons van keizer Augustus). Er werden grote publieke werken verricht. Er kwamen thermen, tempels, een triomfboog en zelfs een grote stuwdam ten westen van de stad voor de watervoorziening van alle steden in de omgeving. De drainage van het stadsgebied, die voorheen in regenachtige tijden voor grote problemen zorgde, werd geregeld door een ingenieus rioleringssysteem onder de geplaveide hoofdstraat.

Het lijkt erop dat Glanum, dat een paar mijl van de grote weg tussen Italië en Spanje verwijderd lag, het vooral moest hebben van de broncultus: voor de handel lag het onhandig uit de route. In de 3e eeuw na Christus ging het met de cultus bergafwaarts, en nadat de Alemannen de stad in 260 hadden verwoest, trokken de bewoners grotendeels weg uit het gebied; alleen rond de bron werden een paar nieuwe, kleine huizen gebouwd. Een paar kilometer verder naar het noorden werd een nieuwe stad gesticht, waarbij de vervallen gebouwen van Glanum dienden als bron voor bouwmaterialen. Deze stad viel in de Middeleeuwen onder de bescherming van de abdij van Saint-Rémi in Reims, en kreeg vandaar de naam Saint-Rémy-de-Provence.



Doordat het rioleringssysteem niet meer onderhouden werd, raakte wat overbleef van Glanum al snel bedolven onder lagen grond en stenen, die in regenachtige tijden van de bergen af stroomden. Alleen twee monumenten, die bekend stonden als Les Antiques, gaven aan waar de stad ooit lag. Deze twee monumenten, een grafmonument en wat over was van de triomfboog, waren alom bekend, werden gerespecteerd en ook onderhouden: in de 18e eeuw werd op de afgesleten triomfboog een dakpanbekleding aangebracht om verdere verwering te voorkomen. Deze dakpannen geven de triomfboog zijn karakteristieke "hangende schouders"-aanblik.

In de vallei groeiden ondertussen uitgebreide olijfboomgaarden waar incidenteel munten of architectuurfragmenten werden gevonden. Vincent van Gogh, die van 1889-1890 in de op een steenworp afstand gelegen psychiatrische inrichting Saint-Paul-de-Mausole werd verpleegd, heeft diverse schilderijen van de boomgaard gemaakt in de vallei waar ooit Glanum lag (zie bijvoorbeeld het schilderij Mountains at St.Rémy van het Guggenheim museum).

Opgravingen
In de 20e eeuw groeide het bewustzijn, gestaafd door de talrijke bodemvondsten, dat hier een belangrijke archeologische vindplaats lag. Onder leiding van achtereenvolgens Jules Formigé, Pierre de Brun en Henri Rolland, hebben sinds 1921 omvangrijke opgravingen plaatsgevonden, die een waarachtig mini-Pompeï hebben blootgelegd. Samen met de opgravingen van het ook in de Provence gelegen Vaison-la-Romaine zijn het de belangrijkste Romeinse opgravingen in Frankrijk, en een van de voornaamste buiten Italië.

opgegraven beeld glanumDe huidige stand van de opgraving (die naar men denkt tot nu toe slechts ±15% van de oorspronkelijke stad omvat) laat vier "wijken" zien: de heiligdommen in de nauwe vallei, het openbare centrum, een woonwijk, en Les Antiques. De site ziet er enigszins complex uit, aangezien de Griekse en Romeinse bouwfasen, die elkaar oorspronkelijk opvolgden, door elkaar heen zijn blootgelegd, maar behalve bij het forum leidt dit nergens tot onoverzichtelijkheid.

Het nauwe gedeelte in de hogere vallei bevat voornamelijk tempels en heiligdommen, waaronder de heilige bron van Glanis die de stad zijn bestaansrecht verleende. Recht tegenover de heilige bron stijgt een brede trap steil op tegen de hoge rotsen; deze leidt naar de grot waarin de Matres Glanicae werden vereerd.
Andere heiligdommen in deze wijk zijn die van Hercules, een onder de Kelten populaire halfgod, en van de godin van de gezondheid, Valetudo. Deze laatste tempel, opgericht door Augustus' generaal en schoonzoon Marcus Agrippa, diende tevens als apotheek. Het opschrift is bewaard gebleven:

[VALE]TUDINI · M · AGRIPPA
Aan de Gezondheid (gewijd) door Marcus Agrippa

Naast tempels omvat dit gedeelte van de stad, het hoogste en nauwste stuk, ook een wijnstokerij en diverse kleine, eenkamerige huisjes die steil tegen de rotsen werden 'gestapeld'. De wijk wordt van de overige delen van de stad gescheiden door de resten van een muur met stadspoort, die de pas afsloot en ter verdediging diende.

Het centrum van de stad wordt gedomineerd door grote openbare gebouwen: twee tempels die aan de keizercultus waren gewijd (en meer specifiek aan de eerdergenoemde Prinsen der Jeugd), het forum en het theater. Van de tempels en het theater is niet al te veel meer over; tegenwoordig is op een van beide tempels een hoekstuk met behulp van authentieke materialen en werkwijzen gereconstrueerd.
Van het forum is meer bewaard gebleven: van de porticussen (portieken) die het plein omzoomden zijn de grondvesten nog over. De basilica (het stadhuis) en de curia (de rechtzaal) vormden het hart van het openbaar bestuur van de stad. Hiervan zijn de kelderverdiepingen, die, omdat het terrein sterk afhelde bovengronds waren gebouwd, bewaard gebleven.

Ten noorden van het centrum, waar de vlakte aanzienlijk breder wordt, zijn een viertal villa's, wat kleinere huizen, en de thermen opgegraven. Deze laatste omvatten ook een sportveld en een buitenbad.

Les Antiques
Aan de rand van de oude stad, maar tegenwoordig door de interdepartementale weg naar Les Baux de Provence van de rest van de site gescheiden, staan de enige twee bouwwerken die altijd bovengronds en min of meer intact zijn gebleven: het grafmonument van de familie Iulii, en de triomfboog.
De restauratie van beide monumenten werd heel succesvol beëindigd in 2008.

les antiques glanum
Het grafmonument uit 30-20 voor Christus is uitzonderlijk mooi bewaard gebleven, en bestaat uit drie verdiepingen: twee vierkante lagen met een tholos (ronde tempel) bovenop. Het opschrift luidt:

SEX · L · M · IVLIEI · C · F · PARENTIBVS · SVEIS
Sextus, Lucius en Marcus Iulius, zoons van Gaius, aan hun ouders

Op de onderste verdieping van het monument staan reliëfs van mythologische taferelen. De tholos bevat (kopieën van) beelden van twee mannen. Men denkt dat, behalve aan de ouders van de drie broers Iulius, het monument ook gewijd is aan een gestorven oudere broer.

De triomfboog uit 20 voor Christus, tenslotte, markeerde vroeger de rand van de stad, en bevat reliëfs van gevangengenomen Gallische krijgers.

Vanuit de Val de Cèze is het wel een stukje rijden naar de archeologische site van Glanum, dat aan de oostkant van de Rhône ligt. Maar het is zeker een bezoek waard, eventueel in combinatie met Saint-Rémy-de-Provence. De site is van 1 april t/m 30 september dagelijks geopend van 9.30 tot 18.30 uur (in september op maandag gesloten). In juli en augustus sluit de site op woensdag pas om 20.30 uur. Van 1 oktober t/m 31 maart dagelijks open van 10.00 tot 17.00 uur (maandag gesloten).
Op 1 januari, 1 mei, 1 en 11 november, en 25 december is de site gesloten.
Als u in de zomer Glanum bezoekt, houd er dan rekening mee dat het erg heet kan zijn op de site.

Deel deze pagina
Deel deze pagina op Facebook Deel deze pagina op Twitter

(Google advertentie)

Agenda

24 november - 21:00 uur
concert MozART

25 november - 18:00 uur
Corrida du Boeuf Gelé

25 november - 20:00 uur
Jazz village